बाढीमा ज्यान गुमाएकाको डीएनए नमुना सुरक्षित, पहिचानपछि शव उत्खनन गर्न सकिने
काठमाडौं । बाढी तथा पहिरोका कारण मृत्यु भएका तर पहिचान खुल्न नसकेका शवको व्यवस्थापन नेपाल सरकारले अस्थायी रूपमा गरेको छ। लामो समय पानीमा रहेका कारण सडेगलेका तथा पहिचान गर्न कठिन भएका शवलाई आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी गाडिएको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ।
परिवारले पछि मृतकको विवरण पहिचान तथा मिलान गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले शव गाड्नुअघि स्वास्थ्य टोलीले प्रत्येक मृतकको डीएनए नमुना संकलन गरी सुरक्षित राखेको मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ।
परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता लोकबहादुर पौडेल क्षेत्रीले मंगलबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा पहिचान हुन नसकेका शवको डीएनए नमुना सुरक्षित राखिएको बताएका हुन्।
उनका अनुसार आवश्यक परेमा परिवारलाई शव पहिचान गर्न तथा धार्मिक संस्कार पूरा गर्न अस्थायी रूपमा गाडिएका शव उत्खनन गर्न अनुमति दिइनेछ।
“पानीमा लामो समय रहेका कारण पहिचान गर्न नसकिने र सडेगलेका शवलाई अस्थायी रूपमा गाडिएको छ। परिवारले पछि विवरण मिलान गर्न सकून् भनेर गाड्नुअघि स्वास्थ्य टोलीले प्रत्येक मृतकको डीएनए नमुना लिएको छ। आवश्यक धार्मिक संस्कारका लागि शव उत्खनन गर्न अनुमति दिइनेछ,” प्रवक्ता पौडेल क्षेत्रीले बताए।
सरकारले शव व्यवस्थापन गर्दा निर्धारित मापदण्ड तथा निर्देशिकाको पूर्ण रूपमा पालना गरिएको पनि मन्त्रालयले स्पष्ट पारेको छ।
९०३ शव निकालिए, ४ हजार २०० अझै बेपत्ता
प्रवक्ता पौडेल क्षेत्रीका अनुसार प्रभावित क्षेत्रबाट हालसम्म ९०३ वटा शव निकालिएको छ। विपद्का कारण करिब ४ हजार २०० जना अझै बेपत्ता रहेको मन्त्रालयको तथ्यांक छ।
उद्धार गरिएकामध्ये ३२३ जना विदेशी नागरिकसहित १० हजारभन्दा बढी व्यक्ति रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार ३८ देशका करिब ५९० जना विदेशी नागरिक अझै सम्पर्कविहीन छन्।
शव पहिचानमा भारत र सिङ्गापुरको सहयोग
शवको पहिचान तथा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगसमेत परिचालन गरेको छ।
भारतबाट डीएनए विश्लेषणमा विशेषज्ञता हासिल गरेको १८ सदस्यीय फोरेन्सिक टोली अगस्ट २९ देखि नेपालमा आएर काम गरिरहेको छ। त्यस्तै, सिङ्गापुरबाट विपद् पीडित पहिचान (DVI) टोली परिचालन गर्ने विषयमा पनि समन्वय भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
प्रवक्ता पौडेल क्षेत्रीका अनुसार भारतको फोरेन्सिक टोलीले डीएनए विश्लेषणसम्बन्धी काममा सहयोग गरिरहेको छ भने सिङ्गापुरको डीभीआई टोली परिचालनका लागि आवश्यक समन्वय अघि बढाइएको छ।
शव व्यवस्थापनका लागि नेपालले एयर–टाइट ब्याग समेत प्राप्त गरेको छ। थप आवश्यक सामग्री पनि आउने क्रममा रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
खोजी, उद्धार र राहतमा विदेशी टोली परिचालन
सरकारले बेपत्ता व्यक्तिको खोजी, उद्धार, राहत तथा पुनर्स्थापनालाई प्राथमिकतामा राखेर उपलब्ध स्रोत–साधन परिचालन गरिरहेको जनाएको छ।
उद्धार तथा राहतका लागि भारतबाट आएको विशेष प्राविधिक टोली मैलुङ, चिलिमे र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ।
त्यस्तै, चीनबाट आएको टोली माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’ को लुकु क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ भने दक्षिण कोरियाबाट आएको टोली पनि तोकिएको कार्यक्षेत्रमा खटिएको मन्त्रालयले जनाएको छ।
आधिकारिक तथ्यांकलाई मात्र आधार बनाउन आग्रह
प्रवक्ता पौडेल क्षेत्रीले विपद्सम्बन्धी सूचना सार्वजनिक गर्दा आधिकारिक तथा प्रमाणीकृत तथ्यांकलाई मात्र आधार बनाउन सञ्चारमाध्यम र सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेका छन्।
खोजी तथा उद्धार कार्य अघि बढ्दै जाँदा थप प्रमाणीकृत विवरण मन्त्रालयको आधिकारिक वेबसाइटमार्फत सार्वजनिक गरिने उनले बताए।
विभिन्न देशबाट राहत सामग्री सहयोग
सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा मानवीय सहायता निरन्तर जारी राखेको जनाएको छ।
मन्त्रालयका अनुसार भारत, चीन, संयुक्त अरब इमिरेट्सलगायत विभिन्न देशबाट टेन्ट, कम्बल, स्लिपिङ ब्याग, खाद्यान्न, औषधि, जेनेरेटर, फ्रिजर, सोलार बत्ती तथा डीएनए परीक्षण किट लगायतका सामग्री प्राप्त भएका छन्।
यी सामग्री प्रभावित क्षेत्रमा राहत, उद्धार तथा शव व्यवस्थापनका लागि प्रयोग भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणको प्रारम्भिक मूल्यांकन
विपद्बाट भएको क्षति तथा आवश्यकताको प्रारम्भिक मूल्यांकन पनि सुरु गरिएको छ।
प्रवक्ता पौडेल क्षेत्रीका अनुसार प्रभावित क्षेत्रको क्षति र आवश्यकताको प्रारम्भिक मूल्यांकनपछि विस्तृत विपद्पश्चात् आवश्यकता मूल्यांकन (PDNA) गर्ने तयारी भइरहेको छ। यसबाट पुनर्स्थापना तथा पुनर्निर्माणका लागि आवश्यक योजना र स्रोतको आकलन गर्न सहयोग पुग्ने सरकारको अपेक्षा छ।