रसुवा बाढीको चपेटामा ढुवानी व्यवसाय : चार सयभन्दा बढी ट्रक–कन्टेनर बेपत्ता
काठमाडौं । रसुवाको टिमुरे–स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रमा आएको भीषण बाढी र पहिरोले मानवीय तथा भौतिक क्षतिसँगै नेपाल–चीन सीमापार ढुवानी व्यवसायमा समेत ठूलो असर पारेको छ। बाढीमा चार सयभन्दा बढी ट्रक तथा कन्टेनर बेपत्ता भएको प्रारम्भिक अनुमान व्यवसायीहरूले गरेका छन्।
नेपाल ट्रक कन्टेनर ढुवानी सेवाका अध्यक्ष अर्जुनबहादुर सापकोटाका अनुसार बाढीमा परेका धेरैजसो गाडीका चालक र सहचालकसमेत अझै सम्पर्कविहीन छन्। विभिन्न क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार जारी रहे पनि ठूलो संख्यामा बेपत्ता व्यक्तिको अवस्था पत्ता लाग्न सकेको छैन।
सापकोटाका अनुसार टिमुरेबाट भागेर सुरक्षित स्थानमा पुग्न सफल भएका एक–दुई जना चालक मात्रै हालसम्म सम्पर्कमा आएका छन्। बाढी आएको पाँच–छ दिन बितिसक्दा पनि अन्य धेरै चालक तथा सहचालकको अवस्था अज्ञात रहेकाले उनीहरूका परिवार र व्यवसायीहरू चिन्तित छन्।
“करिब चार सय गाडी र कन्टेनर अहिले बेपत्ता अवस्थामा छन्। चालक र सहचालकहरू पनि सम्पर्कविहीन हुनुहुन्छ। खोजतलास भइरहेको छ र राज्यका निकाय पनि परिचालित छन्,” सापकोटाले बताए।
क्षतिको वास्तविक विवरण संकलन गर्नै कठिन
बाढीले ठूलो क्षेत्र प्रभावित बनाएपछि कुन गाडी चीनको केरुङ प्रवेश गरिसकेको थियो, कुन सडकमा थियो, कुन भन्सार यार्डमा थियो र कुन गाडी भन्सार प्रक्रिया पूरा गरेर नेपालतर्फ फर्किंदै थियो भन्ने यकिन गर्न कठिन भएको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
यसैकारण ढुवानी व्यवसायीहरूले विभिन्न संघसंस्थासँग समन्वय गरेर क्षतिको प्रारम्भिक विवरण संकलन गरिरहेका छन्। हिमाल सीमापार उद्योग वाणिज्य संघ, सिन्धुपाल्चोक उद्योग वाणिज्य संघ, उद्योग वाणिज्य महासंघ तथा ट्रक–कन्टेनर व्यवसायीसम्बद्ध संस्थाहरूसँग समन्वय गरी तथ्यांक एकीकृत गर्ने काम भइरहेको छ।
सापकोटाका अनुसार हालसम्म दुईदेखि तीन सय गाडीको प्रारम्भिक विवरण तयार भइसकेको छ। तर सबै गाडी एउटै संघ वा संस्थामा दर्ता नभएकाले पूर्ण विवरण तयार गर्न समय लाग्ने देखिएको छ।
कतिपय गाडी नारायणी वा बल्खु क्षेत्रका संघमा दर्ता भएका छन् भने केही टिपरलगायत अन्य व्यवसायी संघसंस्थामा आबद्ध छन्। त्यसैले विभिन्न संस्थाबाट प्राप्त विवरणलाई एकीकृत गरेपछि मात्रै क्षतिको वास्तविक संख्या स्पष्ट हुने व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
स्याफ्रुबेँसीमा मात्रै करिब ४५ गाडी बगेको दाबी
बाढीको समयमा स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा ट्रक तथा कन्टेनर रहेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
सापकोटाका अनुसार स्याफ्रुबेँसीमा मात्रै करिब ४५ वटा गाडी रहेको र बाढी आएको जानकारी पाएपछि ती गाडी सुरक्षित स्थानमा सार्ने प्रयास गरिए पनि पर्याप्त समय नपाउँदा बाढीले बगाएको जानकारी आएको छ।
बाढीको तीव्रता यति धेरै थियो कि गाडी हटाएर सुरक्षित स्थानमा पुग्ने अवसरसमेत चालकहरूले नपाएको बताइएको छ।
त्यस्तै, स्याफ्रुबेँसीभन्दा माथिल्लो क्षेत्रमा पर्ने रोङ्गामा पार्किङ गरेर राखिएका करिब ३५ वटा गाडी पनि बाढीले बगाएको प्रारम्भिक जानकारी आएको छ।
भन्सार प्रक्रिया पूरा गरिसकेका गाडी पनि बाढीमा
बाढीबाट भन्सार प्रक्रिया पूरा गरेर नेपालतर्फ निस्कने तयारीमा रहेका गाडीसमेत प्रभावित भएका छन्।
सापकोटाका अनुसार भन्सार शुल्क तिरेर प्रज्ञापनपत्र निकालिसकेका तथा चीनबाट सामान बोकेर नेपाल फर्किएका गाडीहरू जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रोकिएका कारण ठूलो क्षति भएको हो।
उनका अनुसार भन्सार क्षेत्रमा मात्रै करिब ७० देखि ८० वटा गाडी भन्सार प्रक्रिया पूरा गरेर बाहिरिने क्रममा थिए। तीमध्ये धेरै गाडी बाढीमा परेको प्रारम्भिक जानकारी छ।
व्यवसायीहरूले रातिको समयमा सडकमा हुने आवागमन रोक्का तथा गाडीलाई सुरक्षित स्थानसम्म आउन नदिने व्यवस्थाले पनि जोखिम बढाएको हुनसक्ने बताएका छन्।
सापकोटाले विपद्को अवस्थामा भन्सार क्षेत्रबाट गाडीलाई धुन्चे वा कालिकास्थानजस्ता तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित क्षेत्रमा आउन अनुमति दिएको भए क्षति कम गर्न सकिने सम्भावना रहेको बताए। यस विषयमा विपद् व्यवस्थापनको दृष्टिले राज्यले आगामी दिनमा समीक्षा गर्नुपर्ने उनको माग छ।
व्यापारीका सामानमा पनि करोडौँको क्षतिको जोखिम
बाढीले ट्रक र कन्टेनर मात्रै नभई ती गाडीमा लोड गरिएका व्यापारीका सामानमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
विशेषगरी चाडपर्वलाई लक्षित गरेर चीनबाट ठूलो परिमाणमा सामान नेपाल भित्र्याउने समय भएकाले गाडीमा रहेका सामानको मूल्य उच्च रहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
सापकोटाका अनुसार एउटा कन्टेनर वा गाडीमा करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका सामानसमेत ल्याइएको अवस्था थियो। त्यसैले गाडीको क्षतिसँगै व्यापारीहरूको सामानमा भएको क्षति पनि ठूलो हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।
प्रारम्भिक विवरणअनुसार भन्सार नभएको यार्डमा मात्रै करिब १५० वटा गाडी रहेको जानकारी आएको थियो। त्यस्तै, चीनतर्फ रहेका करिब ८३ वटा गाडी, भन्सार प्रक्रिया पूरा गरिसकेका ७१–७२ वटा गाडी तथा बाटोमा रहेका अन्य गाडीसमेत प्रभावित भएको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
गाडीको मूल्य मात्रै पनि करोडौँको क्षति
बाढीमा परेका ट्रक तथा कन्टेनरको मूल्यलाई मात्रै आधार मान्दा पनि आर्थिक क्षति निकै ठूलो हुने देखिएको छ।
सापकोटाका अनुसार नयाँ ट्रकको च्यासिस तथा कन्टेनर गाडीको मूल्य ८०–९० लाख रुपैयाँ वा त्यसभन्दा बढी पर्न सक्छ। पुराना गाडीको मूल्य करिब ३०–३५ लाख रुपैयाँदेखि ५०–६० लाख रुपैयाँसम्म रहेको उनले बताए।
तर बाढीमा कुन मोडेलका कति गाडी परे, नयाँ र पुराना गाडीको अनुपात कस्तो छ भन्ने यकिन विवरण नआइसकेकाले अहिले नै कुल आर्थिक क्षतिको आधिकारिक अनुमान गर्न नसकिने व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
व्यवसायीहरूले सबै गाडीको विवरण संकलन गरेपछि मात्रै गाडी तथा त्यसमा रहेको सामानको वास्तविक क्षतिको मूल्यांकन गर्न सकिने बताएका छन्।
बीमा क्षतिपूर्तिको विषयमा व्यवसायीको चासो
बाढीमा क्षति भएका गाडी तथा बेपत्ता भएका चालक–सहचालकको बीमासम्बन्धी विवरण पनि व्यवसायीहरूले संकलन गर्न थालेका छन्।
धेरैजसो गाडी कुनै न कुनै प्रकारको बीमामा रहे पनि सबै गाडीको बीमा समान प्रकृतिको नभएको सापकोटाले बताए।
कतिपय व्यवसायीले थर्ड पार्टी बीमा मात्रै गरेका कारण गाडीमा भएको प्रत्यक्ष क्षतिको क्षतिपूर्ति प्राप्त गर्न कठिन हुनसक्ने उनको भनाइ छ।
तर चालक तथा सहचालकका लागि लागू हुने बीमा व्यवस्थाअनुसार उनीहरूका परिवारले पाउनुपर्ने बीमा रकम तथा अन्य सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवसायीहरूको माग छ।
शव पहिचानमा पनि चुनौती
बाढीपछि विभिन्न स्थानमा शव भेटिए पनि सबैको पहिचान हुन नसकेको व्यवसायीहरूले बताएका छन्।
व्यवसायी तथा परिवारका सदस्यहरूले विभिन्न स्थानमा टोली परिचालन गरी बेपत्ता चालक, सहचालक तथा मजदुरको खोजी गर्नुका साथै भेटिएका शवको पहिचान गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
सापकोटाका अनुसार हालसम्म आफ्ना मजदुर तथा चालकहरूमध्ये केहीको मात्रै पहिचान भएको छ। केही शवको अन्त्येष्टिसमेत भइसकेको उनले बताए।
उनका अनुसार बाह्रबिसे–७ र भोटेकोशी–३ का व्यक्तिको दाहसंस्कारसमेत भइसकेको छ।
बाढीबाट मृत्यु भएकाहरूको शव व्यवस्थित रूपमा संकलन गरी पहिचान तथा सनाखत प्रक्रिया छिटो अघि बढाउन राज्यका सम्बन्धित निकायले थप प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने व्यवसायीहरूको माग छ।
क्षतिको आधिकारिक तथ्यांक र राहतको माग
व्यवसायीहरू अहिले बेपत्ता चालक, सहचालक तथा मजदुरको विवरण संकलनमा केन्द्रित छन्। यससँगै बेपत्ता वा क्षतिग्रस्त गाडीको नम्बर, सम्बन्धित व्यवसायी, बीमाको अवस्था र क्षतिको प्रकृतिसमेत अभिलेख तयार पारिँदै छ।
सापकोटाका अनुसार राज्यले पनि व्यवसायीका संघसंस्थासँग प्रत्यक्ष समन्वय गरेर आधिकारिक तथ्यांक तयार गर्न आवश्यक छ।
हाल चार–पाँच सय गाडी प्रभावित भएको अनुमान गरिए पनि सबै संघसंस्थाबाट विवरण प्राप्त भएपछि यो संख्या पाँच सयदेखि छ सयसम्म पुग्न सक्ने सम्भावना रहेको उनले बताए।
केरुङमा रहेका नेपाली गाडीप्रति पनि चिन्ता
बाढीका कारण नेपालतर्फको आवागमन प्रभावित भएपछि चीनको केरुङ क्षेत्रमा रहेका नेपाली कन्टेनर तथा सामानको सुरक्षालाई लिएर पनि व्यवसायीहरू चिन्तित छन्।
सापकोटाका अनुसार केही नेपाली गाडी सामान लोड गरेर सिल गरिसकेको अवस्थामा केरुङमै सुरक्षित छन्। प्रारम्भिक जानकारीअनुसार करिब २० वटा सामान लोड गरिएका र सिल गरिएका गाडी त्यहाँ सुरक्षित अवस्थामा छन्।
त्यस्तै, करिब १५५ वटा गाडी सामान लोड गर्न केरुङतर्फ जाने तयारीमा रहेको अवस्थामा बाढीका कारण आवागमन प्रभावित भएको उनले बताए।
केरुङमा रहेका नेपाली व्यवसायीका गाडी तथा सामान सुरक्षित राख्न र व्यापारिक गतिविधि सहज बनाउन सरकारले चीनतर्फ आवश्यक कूटनीतिक पहल गर्नुपर्ने व्यवसायीहरूको माग छ।
ठूलो संख्यामा मजदुर र परिवार प्रभावित
बाढीले ढुवानी व्यवसायमा प्रत्यक्ष असर पार्नुका साथै यस क्षेत्रमा काम गर्ने मजदुर, चालक, सहचालक र उनीहरूका परिवारलाई समेत प्रभावित बनाएको छ।
सापकोटाका अनुसार आफ्नो क्षेत्रसँग सम्बन्धित मात्रै प्रारम्भिक रूपमा करिब ७३ जना मानिस प्रभावित भएको जानकारी आएको छ। सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, सिन्धुलीलगायत जिल्लाबाट आएका चालक तथा सहचालकसमेत प्रभावित भएको विवरण थपिँदै गएको छ।
उनका अनुसार अहिले सबैभन्दा ठूलो चुनौती बेपत्ता व्यक्तिको खोजी र क्षतिको वास्तविक तथ्यांक तयार गर्नु हो।
“हामी ठूलो क्षतिको भुमरीमा छौँ। अहिले ठ्याक्कै अवस्था भन्न सकिने स्थिति छैन। मजदुर, व्यवसायी र सहचालक साथीहरूको खोजीमा छु। बीमा कम्पनीलाई पनि सबै विवरण दिनुपर्ने भएकाले कहाँ, कति र कस्तो क्षति भयो भन्ने तथ्यांक आवश्यक छ,” सापकोटाले बताए।
विपद् व्यवस्थापनमा व्यवसायीसँग प्रत्यक्ष समन्वयको माग
व्यवसायीहरूले विपद्का बेला राज्यका निकाय र निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिमूलक संस्थाबीच तत्काल समन्वय हुनुपर्ने बताएका छन्।
उनीहरूले बेपत्ता चालक तथा सहचालकको खोजी, शव पहिचान, क्षतिको मूल्यांकन, बीमा दाबी तथा राहत र क्षतिपूर्तिको प्रक्रिया एकीकृत रूपमा अघि बढाउन सरकारसँग माग गरेका छन्।
हाल व्यवसायीहरूले गाडी नम्बर, चालक तथा सहचालकको विवरण, बीमाको अवस्था र क्षतिको प्रकृति प्रमाणित गरी सम्बन्धित सरकारी निकाय तथा बीमा कम्पनीलाई उपलब्ध गराउने तयारी गरिरहेका छन्।
रसुवाको बाढीले मानवीय क्षतिसँगै नेपाल–चीन सीमापार व्यापार र ढुवानी क्षेत्रलाई समेत गम्भीर असर पुर्याएको छ। बेपत्ता गाडी र मानिसको यकिन विवरण अझै संकलनको क्रममा रहेकाले आगामी दिनमा बाढीबाट भएको वास्तविक आर्थिक तथा मानवीय क्षतिको आकार अझ ठूलो देखिन सक्ने व्यवसायीहरूको अनुमान छ।